Margaret Sanger
Eugenika,  Eugenika amerykańska

Margaret Sanger. Eugeniczna kontrola urodzeń w Ameryce

Obrazek: Wydarzenie z 2017 r.
Margaret Sanger. Eugeniczna kontrola urodzeń w Ameryce, to kolejny wpis z szerszej tematyki eugenicznej oraz węższej – Eugeniki amerykańskiej.

Eugeniczna kontrola urodzeń

Program kontroli urodzeń cieszył się dużą popularnością w społeczeństwie amerykańskim, ale powodował też spore zamieszanie w szeregach eugeników. Program ten został opracowany i ofensywnie propagowany przez dość kontrowersyjną działaczkę ruchu eugenicznego Margaret Sanger. To nieugięta wojowniczka o prawa kobiet, feministka i radykalna eugeniczka, promująca ekstremalne ograniczenia rozrodu – zwłaszcza w rodzinach ubogich, a nie tylko ułomnych – prekursorka świadomej i metodycznej antykoncepcji. Założyła ona Amerykańską Ligę Kontroli Urodzeń (1920 r.), wspierającą techniki eugeniczne i w latach dwudziestych XX w. próbowała przyłączyć się do Towarzystwa Eugenicznego.

Margaret Sanger
Margaret Sanger (1879-1966)

Chociaż przez wielu działaczy była cenioną eugeniczną, próby te nie powiodły się. Wpływowi eugenicy podchodzili z dużą rezerwą do jej feminizmu. Zresztą kobiety do 1920 r. nie miały nawet praw wyborczych i działały raczej w cieniu mężczyzn (często mężów), zatem już sama osoba Sanger, jako kobiety – działaczki społecznej, budziła pewne wątpliwości. Nie bez znaczenia okazały się też spore różnice programowe.

Chodziło o to, że liderzy ruchu eugenicznego zalecali zwalczać płodność jedynie u ludzi nieprzydatnych dla społeczeństwa, mniej wartościowych, gorszych, natomiast Sanger walczyła o to, aby ograniczać ją także wśród ludzi pełnowartościowych. Rodziny wielodzietne uważała za niemoralne, a „najlepsze, co taka rodzina może zrobić dla nowego niemowlęcia, to zabić je z litości”1M. Sanger, Woman and the New Race, rozdz. 5, cyt. za: E. Black, dz. cyt., s. 213.. Jej radykalne poglądy zrażały niektórych umiarkowanych eugeników, chociaż zjednywały jej sprzymierzeńców wśród tych najbardziej zagorzałych.

Przeciwnicy Sanger wśród eugeników

M. Sanger
Henry Fairfield Osborn (1857-1935)

Zdecydowanie przeciwstawił się jej Henry Osborn, wybitny przedstawiciel ruchu eugenicznego, dyrektor nowojorskiego Muzeum Historii Naturalnej, który nie chciał być łączony z ruchem na rzecz kontroli urodzeń. Nawet Davenport, lider i organizator eugeniki amerykańskiej, będąc fanatycznym eugenikiem, odmówił ściślejszej współpracy, i ogólnie, sprzeciwiał się działalności Sanger. Podzielał opinię Osborna, że eugenika „ma nastawienie jakościowe”, a kontrola urodzeń, „w ujęciu większości jej propagatorów nastawiona jest na ilość”2E. Black, dz. cyt., s. 217.. Obaj panowie uważali, że współpraca z M. Sanger może tylko zaszkodzić eugenice, chociażby znacznie uszczuplić poparcie społeczne, no i oczywiście środki publiczne na finansowanie dalszych badań eugenicznych. W istocie rozbieżności programowych było więcej; duże znaczenie miała też wyraźna niechęć do aktywności i całokształtu poglądów pani Sanger.

Radykalizm Margaret Sanger

Margaret Sanger w ostrych słowach potępiała działalność filantropijną, która – jej zdaniem – powiększa liczbę „imbecylów” i wszelkiego rodzaju „odpadów ludzkich”. Te straszliwe dla społeczeństwa skutki są wynikiem „bezmyślnej płodności” biednych i nieodpowiedzialnych ludzi, którą trzeba natychmiast zahamować.

Jak przekonująco wykazali eugenicy brytyjscy – pisała Sanger – i jak dowodzą dane o śmiertelności niemowląt, wysokiej płodności zawsze towarzyszy najtragiczniejsza nędza, nieodpowiedzialność, upośledzenie psychiczne, niedorozwój umysłowy i inne dziedziczne wady. Zasiłki macierzyńskie i ośrodki dla matek finansowane przez prywatnych filantropów będą mieć, a może już mają, jak najbardziej dysgeniczne skutki. Nowy program rządowy ułatwił życie matkom z tych klas, które należy za wszelką cenę zniechęcać do rodzenia dzieci3M. Sanger, Pivot of Civilization, s. 115, cyt. za: E. Black, dz. cyt., s. 209..

Przekonywała, że ubóstwo, to wada genetyczna, przekazywana z pokolenia na pokolenie.

Margaret Sanger
Klinika Margaret Sanger (1916 r.)
Wielu niemieckich higienistów rasowych także odzyskało po wojnie swoje intratne stanowiska profesorskie na niemieckich uczelniach (np. Fritz Lenz) jako antropolodzy, genetycy, a gdy nie powiodło się im w Niemczech (jak np. Hansowi F.K. Güntherowi), pomoc uzyskali w USA.

Mimo że Sanger budziła spore kontrowersje, przetrwała w przestrzeni publicznej (i zwłaszcza jej program) nawet do czasów powojennych. Po wojnie organizowała na nowych zasadach działalność eugeniczną. Wraz z Paulem Popenoe założyła poradnię świadomego macierzyństwa, której aktywność można uznać za kryptoeugenikę, ze względu na program poradni4S. Kühl, The Nazi Connection. Eugenics, American Racism and German National Socialism, Oxford University Press, New York 1994, s. 102.. Zresztą nie tylko.

Obie te postacie, Sanger i Popenoe, można zaliczyć do eugeników opowiadających się za radykalnymi rozwiązaniami. Paul Popenoe był w okresie międzywojennym szefem kalifornijskiego Towarzystwa ds. Ulepszenia Ludzkiej Rasy i w swoich publikacjach wyraźnie wskazywał na potrzebę egzekucji ludzi ułomnych.

Iva Kalina

Literatura

  • Black E., Wojna przeciw słabym. Eugenika i amerykańska kampania na rzecz stworzenia rasy panów, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa 2004.
  • Galton F., Inquiries into Human Faculty and Its Development (Badania uzdolnień człowieka i ich rozwoju), F.R.S. (First issue of this Edition 1883), J.M. Dent & CO., London 1907.
  • Galton F., Hereditary Genius, an inquiry into its Laws and Consequences, Macmillan, London 1892.
  • Gawin M., Rasa i nowoczesność, Wyd. Neriton, Inst. Historii PAN, Warszawa 2003.
  • Habermas J., Przyszłość natury ludzkiej. Czy zmierzamy do eugeniki liberalnej?, Wyd. Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2003.
  • Jacob F., The Logic of Life. A History of Heredity, Princeton Univ. Press, Princeton, New Jersey 1973.
  • Musielak M., Sterylizacja ludzi ze względów eugenicznych w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i w Polsce (1899–1945), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2008.
  • Ridley M., Genom, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2001
  • Silver L.M., Raj poprawiony. Nowy wspaniały świat?, Prószyński i S-ka, Warszawa 2002.
  • Sugalska I., Eugenika. W poszukiwaniu istoty niemieckiego totalitaryzmu, Wyd. Nauk. Bogucki, 2015.
  • Uzarczyk K., Podstawy ideologiczne higieny ras i ich realizacja na przykładzie Śląska w latach 1924–1944, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2002.
  • Wilson W., A History of the American People, t. V, Harper & Brothers Publishers MCMVIII, New York 1902.
  • Zaremba Bielawski M., Higieniści. Z dziejów eugeniki, Wyd. Czarne, Wołowiec 2011.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.