-
Metoda dla filozofii (2). Inne stanowiska metodologiczne
Metoda dla filozofii (2). Inne stanowiska metodologiczne. Zob. poprzedni wpis: Metoda dla filozofii (1) Dialektyka Oprócz metod wypracowanych przez Bacona, Galileusza, Kartezjusza, Kanta, Husserla, przewijała się w różnych okresach, z różnym nasileniem i odmiennym obliczem metoda stosowana od początków filozofii. Mowa tu o dialektyce. Próbowano ją stosować także w naukach społecznych, zwłaszcza w socjologii, ekonomii politycznej i historii. Zachodzące zmiany w świadomości starożytnych Greków, spowodowały pojawienie się takich problemów, których albo wcześniej nie było, albo były one rozwiązywane w ramach mitologii i religii, w sposób jednoznaczny. Sprawy, niepodlegające wcześniej dyskusji, teraz mogły być sobie przeciwstawione, w celu osiągnięcia wspólnego stanowiska, a tym samym, została uruchomiona (w obrębie rozważań filozoficznych) –…
-
Metoda dla filozofii (1)
Metoda dla filozofii Uchwycić filozofię, zmierzyć się z jej wielkością i wszechobecnością – było ambicją wielu wybitnych myślicieli. Rola, jaką przypisywano filozofii w starożytności i później, w czasach nowożytnych, była wielce odpowiedzialna: dostarczyć racjonalnych odpowiedzi na wszelkie, nasuwane przez rzeczywistość rozumowi ludzkiemu, pytania. Filozofia nie bardzo wywiązywała się z tego zadania. Zatroskani o jej losy intelektualiści, próbowali dokonać naprawy tego stanu rzeczy. Dążenia, aby uchwycić filozofię, wyrażały się w próbach określenia jej, głównie poprzez: (I) wyznaczenie przedmiotu poznania, (II) sformułowanie metody, (III) wyłożenie prawdy. Skupię się na punkcie (II). W dwóch Wpisach omówię kilku filozofów, uczonych, którzy albo cały swój wysiłek naukowy zaangażowali w wyznaczenie filozofii „właściwej” metody, albo wywarli…
-
Spór indukcjonizmu z hipotetyzmem
Jednym z ważnych sporów we współczesnej metodologii nauk jest spór indukcjonizmu z hipotetyzmem o metodę nauk empirycznych. Indukcjonizm jako kierunek w metodologii nauki został zapoczątkowany przez Francisa Bacona (1561–1626), twórcę tzw. indukcji eliminacyjnej. Z kolei podstawowe założenia hipotetyzmu opracował Karl Popper (1902–1994) w swej pracy Logika odkrycia naukowego. Została ona opublikowana w 1934 r. pt. Logik der Forschung. 1. Według indukcjonizmu do praw i najważniejszych ustaleń w naukach empirycznych, dochodzi się na drodze indukcyjnego uogólniania faktów. Podobnie postępuje się w procesie zdobywania wiedzy potocznej, stosowanej w życiu codziennym. Kierunek ten reprezentowany był głównie przez neopozytywistów, w szczególności przez R. Carnapa. Zasadą poznania empirycznego, według indukcjonisty, jest reguła: obserwuj i uogólniaj…
-
Metodologia opisowa czy normatywna
Wpis metodologia opisowa czy normatywna dotyczy problemu jak opisywać naukę. Czy należy opisywać naukę taką, jaka ona jest faktycznie, czy też taką, jaka być powinna. Jest to spór o to, czy metodologia nauk powinna być metodologią opisową czy metodologią normatywną. Metodologia opisowa W XIX stuleciu metodolodzy, pragnąc stać na twardym gruncie historii nauki, starali się opisywać naukę w sposób czysto opisowy. Brali pod uwagę te metody dochodzenia do twierdzeń naukowych i metod ich uzasadniania, które uczeni faktycznie stosowali w swej praktyce badawczej. Taki charakter miały w szczególności idukcjonistyczna koncepcja nauki J.St. Milla oraz hipotetystyczna koncepcja nauki W.S. Jevonsa. W XX wieku uczeni doszli jednak do wniosku, że metodologia czysto opisowa…
-
Metodologia nauk
Obrazek: prof. Michał Heller, teolog, duchowny, filozof, fizyk i kosmolog po wykładzie Metodologia nauk to nauka o strukturze logicznej wiedzy naukowej i metodach stosowanych w nauce. Inaczej mówiąc, jest to nauka o sposobach dochodzenia do twierdzeń oraz sposobach ich sprawdzania. Metodologia nauk a naukoznawstwo W metodologii od dawna występują obok siebie dwa nurty badań: jeden nawiązuje do filozofii, drugi do logiki. Tradycyjnie metodologia była zazwyczaj uważana za część składową filozofii. Na równi z takimi działami jak ontologia, teoria poznania (gnoseologia), filozofia człowieka czy filozofia wartości. Również dzisiaj traktuje się ją niekiedy jako naukę filozoficzną, czyli filozofię nauki. Często także ujmowano metodologię jako pewien dział logiki: logiki stosowanej, pragmatycznej, praktycznej (logika…
-
Uzasadnianie twierdzeń naukowych
Uzasadnianie twierdzeń naukowych to wykazywanie – zgodnie z obowiązującymi w określonym czasie i konkretnej nauce rygorami – że dany pogląd zasługuje na (przynajmniej wstępną) akceptację uczonych. Inaczej mówiąc, jest to przedstawienie argumentów, że istnieją pewne ważkie racje przemawiające za prawdziwością lub przynajmniej wiarygodnością tego poglądu przy braku znajomości racji przeciwnych. Co to znaczy uzasadnić coś w sposób naukowy Uczony to człowiek, który nie tylko coś twierdzi, lecz zarazem uzasadnia to, co twierdzi. Ogólnie można powiedzieć, że uzasadnić jakieś twierdzenie to tyle, co dojść do niego na takiej drodze, która bądź gwarantuje temu twierdzeniu prawdziwość, bądź zapewnia mu przynajmniej wysoki stopień prawdopodobieństwa. Uzasadnianie naukowe jest specyficznym rodzajem uzasadniania. Wyróżnia się racjonalnym charakterem…
