Jabłko: Od Edenu do Newtona

Jabłko… To przebogata symbolika. Fascynująca podróż śladem jednego owocu.

1.

Najpierw kojarzy się ze smacznym owocem, uprawianym w naszej szerokości geograficznej, i tak bardzo popularnym w Polsce. Produkując ponad 3 mln ton jabłek w ostatnich latach, Polska znalazła się na trzecim miejscu w świecie i na pierwszym w Europie.

2.

Następnie, ludziom religijnym, chrześcijanom, a nawet niewierzącym jabłko kojarzy się z pierwszą parą biblijnych przodków – Ewą i Adamem: Ewa, kuszona przez węża, zerwała jabłko z zakazanego drzewa, skosztowała owoc i poczęstowała nim także Adama. Ale niektóre źródła podają, że nie było to jabłko, tylko figa! Figi były w Edenie (Ogrodzie Rajskim) najbardziej popularnymi owocami, a jabłka prawdopodobnie nie były wówczas uprawiane w tej części świata. (Chodzi o Bliski Wschód). Może to jest bliższe prawdy, ponieważ to liście figowe pierwsza para zerwała z drzewa, aby zakryć swoje miejsca intymne.

Odmiany uprawne jabłoni ludy koczownicze przeniosły do Palestyny ok. 4 tys. lat temu z Kaukazu i Azji Mniejszej, gdzie prawdopodobnie były uprawiane już od ponad 6 tys. lat. Zatem spożycie jabłka byłoby niemożliwe, przyjmując pojawienie się człowieka na ziemi ok. 200 tys. lat temu. I oczywiście, gdyby przyjąć, że ci pierwsi ludzie pojawili się właśnie w ten sposób, tzn. zostali stworzeni przez Boga w krainie Eden, gdzieś na Bliskim Wschodzie.

Chociaż w pewnym miejscu w Biblii mówi się, że Eden (nazwa mezopotamska oznaczająca równinę, pustynię), który Bóg zapełnił roślinnością, stając się przepięknym Rajskim Ogrodem, obfitował w przeróżne drzewa. Drzewa „miłe z wyglądu i smaczny owoc rodzące” [Rdz 2,8], ale jabłoni oczywiście mogło nie być(?). Zresztą nie ma potrzeby forsowania jakiegoś konkretnego owocu, który został spożyty przez nieposłusznych pierwszych ludzi. Po pierwsze, Biblia mówi o spożyciu „owocu”, nie podając nazwy jego gatunku [Rz 3,1-13], a drzewo nazywane jest przez Boga „drzewem poznania dobra i zła” [Rz 2,15]. Po drugie, nie chodzi o to jaki owoc został spożyty, ale o sprzeniewierzenie się woli Boga. Jeszcze inną rzeczą jest sposób odczytywania Biblii.

3.

Jabłko jest obecne w licznych mitach i legendach oraz w baśniach.

Najpopularniejsze to:

• jabłka Hesperyd (zerwanie złotych jabłek było jedną z prac Heraklesa),
• jabłka Atalanty (złote jabłka rzucał pod nogi Atalanty pretendent do jej ręki),
• jabłko niezgody bogini Eris (która rzuciła złote jabłko w konkursie dla najpiękniejszej),
• jabłko Wilhelma Tella (który wg legendy szwajcarskiej, za karę miał łukiem strącić jabłko z głowy własnego syna),
• jabłko Newtona (spadające jabłko z drzewa wprost na głowę uczonego, miało doprowadzić do odkrycia prawa powszechnej grawitacji).

4.

Jabłko może symbolizować też „owoc pracy”. Ukończony projekt, pracę naukową, sukces zawodowy; czasami mówi się, że filozofia, to kwiat, a nauka, to owoc. A dlaczego właśnie jabłko, a nie inny owoc? Może dlatego, że jabłka, to najbardziej powszechne, żeby nie powiedzieć pospolite owoce. Prawdopodobnie spożywane w największej ilości i znane chyba na całym świecie. Jabłko jest też symbolem grzechu, płodności, urodzaju, miłości i erotyki, władzy królewskiej i in.